Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều sai phạm ở khu đô thị Thủ Thiêm

UBND TP HCM, Bộ Xây dựng và Văn phòng Chính phủ đã có khuyết điểm trong việc trình, thẩm định và tham mưu một số nội dung chưa phù hợp.

Ngày 6/9, Thanh tra Chính phủ công bố kết quả kiểm tra một số nội dung liên quan khiếu nại của người dân về khu đô thị mới Thủ Thiêm (quận 2, TP HCM).

Thanh tra Chính phủ đánh giá, Thủ Thiêm được quy hoạch là khu đô thị hiện đại, bền vững, có quy mô, tiêu chuẩn tầm cỡ khu vực. Tuy nhiên, quá trình thực hiện đầu tư xây dựng, UBND TP HCM và các sở ngành để xảy ra những thiếu sót, vi phạm, ảnh hưởng đến quyền lợi của một số hộ dân trong địa bàn, phát sinh khiếu nại đông người, gay gắt và kéo dài.

Một góc khu đô thị mới Thủ Thiêm. Ảnh: Quỳnh Trần.
Một góc khu đô thị mới Thủ Thiêm. Ảnh: Quỳnh Trần.

Thanh tra Chính phủ nêu nõ, Quyết định số 367 của Thủ tướng năm 1996 phê duyệt quy hoạch 1/5.000 khu đô thị mới Thủ Thiêm là đúng thẩm quyền và đã có hiệu lực. 

Tuy nhiên UBND TP HCM, Bộ Xây dựng và Văn phòng Chính phủ đã có một số khuyết điểm trong việc trình, thẩm định và tham mưu về một số nội dung chưa phù hợp so với quyết định như: chênh lệnh khoảng 10 ha so với diện tích được Bộ Xây dựng thẩm định; thiếu một số hồ sơ quan trọng kèm theo của cả Khu đô thị mới Thủ Thiêm và khu tái định cư 160 ha (không có bản đồ quy hoạch 1/5.000, chưa có ý kiến thẩm định của Bộ Xây dựng đối với 160 ha đất tái định cư).

“Đây là nguyên nhân cơ bản dẫn đến khiếu nại của người dân bị ảnh hưởng do công tác giải phóng mặt bằng”, kết luận của Thanh tra Chính phủ nêu rõ.

Ngoài ra, việc UBND TP HCM phê duyệt quy hoạch 1/2.000 tại quyết định số 13585 năm 1998, trong đó có điều chỉnh diện tích và ranh giới là không đúng thẩm quyền, phê duyệt vị trí giới hạn quy hoạch không thống nhất về tên gọi so với bản đồ và thực địa. “Trách nhiệm này trực tiếp thuộc về kiến trúc sư trưởng thành phố, các sở, ngành liên quan và UBND thành phố”, Thanh tra Chính phủ nêu rõ.

Kết luận cũng nêu, ngày 27/5/2005 UBND TP HCM đề nghị ủy quyền và được Thủ tướng giao phê duyệt điều chỉnh quy hoạch 1/5.000 và 1/2.000 là đúng thẩm quyền và phù hợp thực tế. Quá trình thực hiện thành phố đã điều chỉnh tăng, giảm diện tích, nhưng không cáo cáo Thủ tướng chấp thuận, thậm chí các văn bản phê duyệt chưa thống nhất, thiếu cụ thể. Từ đó dẫn đến người dân không rõ, phát sinh khiếu nại kéo dài, khó giải quyết. Trách nhiệm này thuộc về UBND thành phố và các sở, ban ngành, Bộ Xây dựng.

Từ nội dung này, Thanh tra Chính phủ khẳng định: “Việc khiếu nại của người dân về ranh quy hoạch đối với 4,3 ha thuộc khu phố 1, phường Bình An, quận 2 nằm ngoài ranh quy hoạch Khu đô thị mới Thủ Thiêm là có cơ sở, cần sớm được xem xét thận trọng và có giải pháp giải quyết phù hợp với thực tế”.

Về việc thu hồi đất, kết luận Thanh tra nêu rõ, ngày 4/1/2002, UBND thành phố có văn bản số 70/UB-TH đề nghị Thủ tướng ban hành quyết định thu hồi toàn bộ diện tích đất quy hoạch Khu đô thị mới Thủ Thiêm theo Quyết định số 367 là 930 ha, trong đó khu đô thị mới 770 ha đất và khu tái định cư 160 ha, nhưng không xác định ranh giới, vị trí khu tái định cư.

Ngày 22/2/2002, căn cứ văn bản nêu trên của UBND thành phố, Thủ tướng có ý kiến chỉ đạo tại văn bản số 190 cho phép UBND thành phố căn cứ Quyết định số 367 thu hồi 930 ha đất gồm: 770 ha đất để xây dựng khu đô thị mới và 160 ha khu tái định cư nằm ở vị trí thuộc 5 phường An Khánh, An Lợi Đông, Bình An, Bình Khánh và Thủ Thiêm.

Căn cứ Quyết định số 367 và văn bản số 190 của Thủ tướng, UBND thành phố đã có Quyết định số 1997 ngày 10/5/2002 về việc thu hồi và giao đất xây dựng Khu đô thị mới Thủ Thiêm, trong đó thu hồi 621,4 ha đất nằm trong quy hoạch tại các phường An Khánh, An Lợi Đông, Bình An, Bình Khánh và Thủ Thiêm thuộc quận 2 và giao cho Ban quản lý Khu đô thị mới Thủ Thiêm tổ chức bồi thường và quản lý đầu tư xây dựng.

Tuy nhiên qua kiểm tra cho thấy, UBND thành phố căn cứ vào Quyết định số 367 và Văn bản số 190 được Thủ tướng phê duyệt thu hồi 4,3 ha đất thuộc khu phố 1, phường Bình An để thực hiện một số dự án trong Khu đô thị mới Thủ Thiêm là chưa đủ cơ sở pháp lý, dẫn đến thiếu căn cứ thực hiện, không xác định đúng, đủ diện tích đất phục vụ tái định cư theo quy hoạch, cần rà soát và có giải pháp giải quyết phù hợp.

bsp;

Thủ Thiêm trước và sau khi quy hoạch

Thủ Thiêm trước và sau quy hoạch.

Trong kết luận Thanh tra Chính phủ cũng chỉ rõ, quá trình bồi thường, giải phóng mặt bằng và hỗ trợ tái định cư ở dự án này có nhiều vi phạm, như: thực hiện không đúng quy định của Luật đất đai 2003; không lập phương án đền bù, giải phóng mặt bằng; không có kế hoạch xây dựng nhà tái định cư trước khi giải phóng mặt bằng… dẫn đến phát sinh khiếu nại về chế độ, chính sách đền bù, hỗ trợ.

Đối với khu 160 ha phục vụ khu đô thị mới chưa đầy đủ pháp lý theo quy định. Do đó, việc UBND thành phố quy hoạch chi tiết và thu hồi, giao đất để xây dựng các khu tái định cư là chưa đúng thẩm quyền, vi phạm quy định như: không bố trí các khu tái định cư đúng vị trí theo phê duyệt của Thủ tướng; phê duyệt quy hoạch 1.2000, 1/500 đối với các dự án tái định cư và các dự án khác thiếu cơ sở pháp lý.

Nghiêm trọng hơn, Thanh tra Chính phủ cũng chỉ rõ UBND thành phố đã vi phạm các quy định của pháp luật trong việc lập, trình phê duyệt và thu hồi khu tái định cư 160 ha. Cụ thể việc thu hồi, giao đất cho 45 dự án với tổng diện tích trên 116 ha để đầu tư kinh doanh nhà ở, khu vui chơi thương mại đã làm phá vỡ quy hoạch Thủ tướng phê duyệt, khiến việc đầu tư xây dựng khu đô thị mới Thủ Thiêm bị đình trệ do người dân khiếu nại kéo dài, thiệt hại cho ngân sách nhà nước mà thành phố đã đầu tư.

Chỉ định thầu, không qua đấu giá

Theo Thanh tra Chính phủ, tại các quyết định thu hồi, đền bù và giao đất cho các dự án tái định cư, trong số 87 ha đất để xây dựng nhà tái định cư, UBND thành phố chỉ định nhà đầu tư không thông qua đấu giá theo quy định là trên 76 ha.

Thậm chí, tại một số dự án giao đất sạch và cho chuyển sang kinh doanh cũng không đúng quy định như việc xác định giá trị quyền sử dụng đất không đúng thời điểm; không xác định lại tiền sử dụng đất sau thay đổi quy hoạch, mục đích sử dụng đất (giao và hoán đổi trên 30 ha tại khu Nam Rạch Chiếc do Công ty Thế Kỷ 21, giao cho Công ty TNHH Nam Rạch Chiếc 30 ha…). Những việc làm trên của UBND TP HCM dẫn đến lãng phí, nguy cơ thất thoát tiền của Nhà nước.

Từ nội dung chỉ ra trong kết luận, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Xây dựng chủ trì rà soát, hướng dẫn UBND TP HCM hoàn chỉnh cơ sở pháp lý các đồ án quy hoạch 1/5000, 1/2000 và 1/500 đối với các dự án liên quan đến Khu đô thị mới Thủ Thiêm. Ngoài ra cần xem xét, xử lý trách nhiệm đối với các tổ chức, cá nhân liên quan đến thiếu sót, vi phạm trong việc thẩm định, lưu trữ hồ sơ, bản vẽ…

UBND TP HCM cần chủ trì phối hợp với Thanh tra Chính phủ để công khai nhận trách nhiệm với người dân về nội dung khiếu nại, trong đó cần giải thích, cam kết rõ nguyên nhân, trách nhiệm và biện pháp xử lý về các khuyết điểm, vi phạm đã xảy ra.

Thanh tra Chính phủ cũng đề nghị TP HCM thu hồi ngay các dự án chậm, chưa xây dựng; rà soát, kiểm tra để xử lý, kiểm điểm trách nhiệm với các tổ chức, cá nhân có liên quan đến vi phạm trong việc giao đất tại các dự án thuộc khu tái định cư 160 ha… Nếu có dấu hiệu hình sự, thành phố cần đề nghị chuyển hồ sơ sang cơ quan công an xử lý theo quy định.

Trước đó, do hơn 100 hộ dân ở Thủ Thiêm, TP HCM khiếu nại kéo dài vì cho rằng đất của họ nằm ngoài ranh quy hoạch theo quyết định của thủ tướng năm 1996 nhưng vẫn bị giải tỏa, nên ngày 15/5, trong cuộc họp với các lãnh đạo bộ, ban ngành và đại diện UBND TP HCM, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã giao Thanh tra Chính phủ rà soát, làm rõ nội dung khiếu nại của người dân về việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi thu hồi đất, đề xuất biện pháp giải quyết theo đúng quy định của pháp luật.

Thanh tra Chính phủ phải báo cáo kết quả trước ngày 15/7.